Akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza

Notariusz wyjaśnia zasady prawne związane z notarialnym aktem poświadczenia dziedziczenia. W artykule omówione zostanie procedura, elementy, wysokość opłat, podatków i wartość taksy notarialnej. W razie potrzeby notariusz sporządzi akt poświadczenia dziedziczenia – w dogodnym terminie i z dbałością o zgodność z obowiązującym prawem.

Co to jest akt poświadczenia dziedziczenia

Akt poświadczenia dziedziczenia jest dokumentem sporządzonym przez notariusza, w którym wskazuje się spadkobierców oraz informuje o przysługujących im udziałach w spadku wraz ze wskazaniem osób, na których rzecz zmarła osoba uczyniła zapisy windykacyjne.

Do niedawna, a ściślej do 2009 roku, prawo do spadku można było uzyskać jedynie w sądzie, poprzez sądowe orzeczenia o nabyciu spadku. Po zmianie przepisów, notarialny aktu poświadczenia dziedziczenia można uzyskać już podczas jednej wizyty w kancelarii notarialnej.

Możliwość uzyskania poświadczenia dziedziczenia u notariusza ograniczone jest wyłącznie do sytuacji, gdy istnieje zgoda między spadkobiercami co do podziału majątku spadkowego. Jeśli takiej zgody nie ma, jedyną możliwości potwierdzenia nabycia spadku jest droga sądowa.

Potwierdzenie nabycia spadku za pomocą aktu notarialnego ma wiele zalet w stosunku do drogi sądowej:

• procedura trwa znacznie krócej,
• termin spotkania u notariusza można ustalić dopasowując go do możliwości wszystkich spadkobierców,
• notarialny akt poświadczenia dziedziczenia może być sporządzony w dowolnym miejscu, bez względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy,
• notarialny akt poświadczenia dziedziczenia ważny jest już z chwilą jego sporządzenia i nie ma potrzeby oczekiwania na jego uprawomocnienie, tak jak ma to miejsce w przypadku orzeczenia sądowego.

Uzyskany u notariusza akt poświadczenia dziedziczenia wywiera takie same skutki prawne, jak prawomocne postanowienie sądu o stwierdzenie nabycia spadku, a jego podważenie może nastąpić tylko po przeprowadzeniu postępowania sądowego.

Procedura sporządzenia aktu notarialnego poświadczenia dziedziczenia

Zasady sporządzania aktów poświadczenia dziedziczenia regulują przepisy Ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie w artykułach 95a-95p. Zgodnie z tym, przed przystąpieniem do sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia notariusz musi spisać protokołu dziedziczenia, a w sporządzeniu protokołu dziedziczenia powinny uczestniczyć wszystkie osoby zainteresowane, a więc:

• osoby, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi,
• osoby, na których rzecz spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne.

Co zawiera protokół dziedziczenia

Protokół dziedziczenia zawiera informacje pozwalające na ustalenie porządku dziedziczenia po spadkodawcy, a w szczególności:

1. zgodne żądanie poświadczenia dziedziczenia złożone przez osoby biorące udział w spisywaniu protokołu;
2. oświadczenia o istnieniu lub nieistnieniu osób, które wyłączałyby znanych spadkobierców od dziedziczenia lub dziedziczyłyby wraz z nimi;
3. oświadczenia o znanych testamentach spadkodawcy lub braku takich testamentów;
4. oświadczenia, że w odniesieniu do spadku nie zostało uprzednio wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku i nie toczy się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku ani nie został sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia;
5. oświadczenia, czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne oraz który spośród spadkobierców powołanych do spadku z ustawy odpowiada warunkom przewidzianym do dziedziczenia gospodarstwa rolnego;
6. oświadczenia o obywatelstwie i miejscu zwykłego pobytu spadkodawcy w chwili śmierci;
7. oświadczenia, czy były składane oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku lub zapisu windykacyjnego, czy zostało wydane orzeczenie dotyczące niegodności spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, oraz czy były zawierane umowy z przyszłym spadkodawcą w przedmiocie zrzeczenia się dziedziczenia po nim;
8. wzmiankę o pouczeniu przez notariusza o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń;
9. oświadczenie odbierane w toku czynności o tym, czy w skład spadku wchodzą własność lub wieczyste użytkowanie nieruchomości położonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub udziały, akcje lub ogół praw i obowiązków współce handlowej będącej właścicielem lub wieczystym użytkownikiem nieruchomości położonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, o ile nie zostało ono już złożone w toku wcześniejszych czynności – jeżeli w kręgu osób zainteresowanych znajduje się cudzoziemiec w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców;
10. oświadczenie, czy w skład spadku wchodzi przedsiębiorstwo w spadku objęte zarządem sukcesyjnym.

Akt poświadczenia dziedziczenia

Po spisaniu protokołu dziedziczenia i po uzyskaniu zgodnego żądania osób zainteresowanych notariusz przystępuje do sporządza aktu poświadczenia dziedziczenia. Zgodne żądanie osób zainteresowanych powinno zawierać w szczególności takie elementy jak:

• określenie osoby spadkodawcy,
• tytuł dziedziczenia,
• krąg spadkobierców,
• wysokość przypadających spadkobiercom udziałów w spadku.

W jakich przypadkach konieczne jest uzyskanie sądowego orzeczenia o nabyciu spadku

W niektórych przypadkach notariusz nie może sporządzić aktu poświadczenia dziedziczenia i niezbędna jest procedura sądowa. Oto owe przypadki:

• brak zgody spadkobierców,
• gdy w skład spadku wchodzą nieruchomości położone za granicą,
• spadkodawca w chwili śmierci był cudzoziemcem lub nie zamieszkiwał w Polsce,
• podstawą dziedziczenia jest testament szczególny (Art. 95a. Prawa o notariacie),
• wcześniej sporządzono akt poświadczenia dziedziczenia albo wydano postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku,
• w toku sporządzania protokołu dziedziczenia ujawniono okoliczności wskazujące na to, że przy jego sporządzaniu brak było wszystkich osób, które mogą zostać spadkobiercami lub osób będących zapisobiercami windykacyjnymi albo istnieją testamenty, których nie otwarto lub nie ogłoszono,
• spadkobiercą ustawowym jest gmina lub Skarb Państwa.

Podatek od spadku – wysokość, zwolnienia, zasady obliczania

Podatek od spadku oblicza się w oparciu o wartość spadku przypadającego na danego spadkobiercę oraz progresywną stopę podatku, którego wysokość zależna jest stopnia pokrewieństwa spadkobiercy ze spadkodawcą. Dodatkowo należy uwzględnić wysokość kwoty wolnej od podatku również zależną od pokrewieństwa spadkobiercy ze spadkodawcą.

Określenie grupy podatkowej dla podatku od spadku

Zanim przystąpimy do obliczenia konkretnej kwoty podatku od spadku należy określić przynależność do grupy podatkowej:

• I grupa: małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, zięć, synowa, rodzeństwo, ojczym, macocha, teściowie;
• II grupa: zstępni rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa, rodzeństwo małżonków, małżonkowie rodzeństwa małżonków, małżonkowie innych zstępnych;
• III grupa: inni nabywcy oraz 
• grupa 0 (tzw. zwolnienia z 4a):  małżonek, zstępny, wstępny, pasierb, rodzeństwo, ojczym lub macocha; przynależność do tej grupy zwalnia z podatku od spadku i darowizn pod warunkiem zgłoszenia darowizny do Urzędu Skarbowego; podstawą prawną zwolnienia jest Art. 4a Ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.

Określenie wartości spadku

Następnie należy określić wartość spadku przypadającą na konkretną osobę, dla którfjoblicz się podatek. Wartości spadku jest sumą wszystkich dóbr (nieruchomości, samochodów, oszczędności, inwestycji) pozostawionych przez zmarłego. Wartość ta określana jest na dzień otwarcia spadku, czyli w momencie śmierci osoby, po uwzględnieniu zobowiązań spadkobiercy, np. kosztów pogrzebu czy długów zmarłego.

Określenie kwoty wolnej od podatku od spadku

Warto zaznaczyć, że począwszy od 12 października 2022 r obowiązują wyższe kwoty zwolnień. Obecnie wartości te prezentują się następująco:

• 10 434 zł (zamiast 9 637 zł) w I grupie podatkowej,
• 7 878 zł (zamiast 7 276 zł) w II grupie podatkowej,
• 5 308 zł (zamiast 4 902 zł) w III grupie podatkowej.

Określenie stopy podatku

Stopę podatku od spadku określa Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (ustawa o podatku od spadku i darowizn). Na mocy art. 17 ust. 4 ustawy o podatku od spadku i darowizn rozporządzenie Ministra Finansów określa następujące stawki podatku:

KWOTY NADWYŻKI W ZŁ		PODATEK
ponad	do
1) od nabywców z I grupy
–	11 128	3%
11 128	22 256	333,90 zł i 5% od nadwyżki ponad 11 128 zł
22 256		890,30 zł i 7% od nadwyżki ponad 22 256 zł
2) od nabywców z II grupy
	11 128	7%
11 128	22 256	779 zł i 9% od nadwyżki ponad 11 128 zł
22 256		1780,60 zł i 12% od nadwyżki ponad 22 256 zł
3) od nabywców z III grupy
	11 128	12%
11 128	22 256	1335,40 zł i 16% od nadwyżki ponad 11 128 zł
22 256		3115,90 zł i 20% od nadwyżki ponad 22 256 zł

Obliczenie kwoty podatku do zapłacenia

Do obliczenia należnej do zapłacenia kwoty podatku od spadku należy wziąć różnicę między wartością spadku a wartością wolną od podatku. Podatek od nadwyżki oblicza się według stawki przynależnej do określonej grupy podatkowej.

Przykładowe obliczenie podatku od spadku

Jeśli osobą dziedzicząca część spadku jest stryj, czyli brat ojca osoby zmarłej, osoba taka kwalifikuje się do drugiej grupy podatkowej. Obowiązuje ją kwota wolna od podatku w wysokości 7 878 zł. Jeśli osobie tej przypadł w spadku samochód o wartości 110 tys. złotych, wyliczenie będzie następujące:

1. kwota do opodatkowania = 102 122 zł (110 000 – 7878)
2. wysokość podatku od spadku = 11 364,52 = 1780,60 + 9583,92 (wynik z 102122 – 22256 * 0,12)

Zapłacić należy 11 365 zł, ponieważ kwotę podatku zaokrągla się do pełnych złotych.

Terminem płatności podatku od spadku jest 6 miesięcy od dnia otwarcia spadku, a za niedopełnienie obowiązku odprowadzenia podatku grozi odpowiedzialność podatkowa oraz sankcje finansowe.

Po śmierci spadkodawcy, w przeciągu 6 miesięcy od dowiedzenia się o swoim powołaniu do spadku, spadkobierca ma prawo spadek odrzucić. Jeśli tego nie zrobi, przyjmuje się, że spadek przyjął wprost z upływem okresu 6 miesięcy, a to powoduje pojawienie się obowiązku zapłaty podatku.

Jakie dokumenty potrzebne są do sporządzenia poświadczenia dziedziczenia

Chcielibyśmy, aby sporządzenie planowanego przez Państwa aktu notarialnego poświadczenia dziedziczenia przebiegło sprawnie. Dlatego prosimy o kontakt z kancelarią w celu ustalenia listy niezbędnych dokumentów i informacji. Oto standardowa lista:

• dane osobowe spadkobierców uwzględniające:
  • adres zamieszkania,
  • numer dowodu osobistego lub paszportu,
  • PESEL,
• odpisu aktu zgonu spadkodawcy,
• zaświadczenia o numerze PESEL,
• ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy,
• odpisów aktów stanu cywilnego osób, które powołane są do spadku z ustawy:
  • odpisu aktu małżeństwa, jeśli spadkobiercą jest małżonek, oraz
  • odpisów aktów urodzenia, jeśli majątek dziedziczą dzieci (dla zamężnych dzieci wymagany jest również odpis aktu małżeństwa),
• inne dokumenty wpływające na ustalanie prawa do spadku, np.:
  • testament, jeśli został sporządzony własnoręcznie przez osobę zmarłą lub też
  • wypis aktu notarialnego testamentu, jeśli został sporządzony przez notariusza.

Ile kosztuje akt poświadczenia dziedziczenia

Czynność sporządzenia aktu notarialnego poświadczenia dziedziczenia wiąże się z koniecznością poniesienia następujących kosztów:

1. wynagrodzenie notariusza (taksa notarialna), 
2. wypisy aktu notarialnego, oraz 
3. podatki, których płatnikiem jest notariusz (VAT).

Notariusz pobiera taksę notarialną, która maksymalna wysokość jest ustalana przez Ministra Sprawiedliwości. Notariusz określi taksę notarialną na podstawie analizy dokumentów konkretnej sprawy.

W przypadku aktu poświadczenia dziedziczenia i związanych z tym czynnościami bazowa wysokość taksy notarialnej wynosi:

• 100 zł za sporządzenie protokołu dziedziczenia,
• 50 zł za sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia,
• 50 zł za sporządzenie oświadczenia o przyjęciu spadku, 
• 200 zł za protokół poszukiwania testamentu.

Notariusz pobierze opłatę za sporządzenie wypisów – 6 zł za każdą rozpoczętą stronę. Honorarium notariusza obłożone jest 23-procentowym podatkiem PTiU (VAT).